سالمندي؛ فرصتي كه به زنگ خطر تبديل شد!
* سيد حبيب قاآني
راستش وقتي شنيدم يكي از شهرستانهاي كوچك استان خراسان شمالي با جمعيت در حدود 160 هزار نفر داراي خانه سالمندان است بسيار تعجب كردم كه چه زود جريان موسوم به خانه سالمندان به شهرستانهاي كوچك كشورمان رسيد و بعد به خودم پاسخ دادم از بس به زنگ خطر اين جريان در شهرهاي بزرگ بي اعتنايي كرديم حالا بايد به فكر راه چاره در شهرهاي كوچك باشيم. آن هم در كشوري كه بنا به برآوردهاي سازمان ملل تا سال 2050ميلادي، جمعيت سالمندانش به 26 ميليون 390 هزار نفر افزايش مي يابد؛ به عبارت ديگر تا 40 سال آينده جمعيت افراد 60 سال به بالا، حدود 24 درصد جمعيت ايران خواهد بود.
ديروز روز جهاني سالمندان و اين هفته، هفته سالمندان است دوراني كه بايد به استراحت و شاد بودن بگذرد اما باز هم اين پدران و مادران مُسن درگير پيچ و خم زندگي بوده و با بدن خسته و ناتوان خود با روزگاري كه به كامشان هست و نيست، همچنان دوست و در ستيزند و از سويي فرهنگ غير ايراني «خانه سالمندان» در حال گسترش و تعميم مي باشد كه بدون شك زنگ خطري در كنار بيخ گوش تك تك افراد جامعه است.
بي توجهي به سالمندان الگوي بد رفتاري فرزندان با والدين است
يك متخصص علوم رفتاري و آسيب شناسي اجتماعي مي گويد: بي توجهي به سالمندان الگوي بدرفتاري فرزندان با والدين است و فرزندان در روند رشد خود رفتار پدر و مادر خود را با سالمندان آموخته و آن را مي آموزند.
مجيد ابهري در ادامه مي افزايد: در دو دهه اخير بدرفتاري با سالمندان در قالب سپردن آنها به خانه هاي سالمندان و جداسازي آنها از كانون خانواده باعث شده تا اين گروه دچار افسردگي شوند و در پايان عمر خود دچار ناراحتي روحي، رواني و اضطراب شوند.
اين متخصص علوم رفتاري و آسيب شناسي اجتماعي با بيان اينكه پدران و مادراني كه سلامت و جواني خود را هزينه رشد فرزندان قرار داده اند به هنگام كهنسالي و ناتواني مورد بي توجهي فرزندان قرار مي گيرند، بيان مي كند: احترام به والدين و سالمندان از دستورات اسلام است و بايد به اين نكته توجه داشت كه سالمندي جايگاهي است كه خود ما نيز چندي ديگر به آن خواهيم رسيد.
ابهري ادامه مي دهد: شاد كردن و روحيه بخشيدن به سالمندان نه تنها باعث بركت خانه مي شود بلكه فرزندان ما را نيز مورد آموزش قرار مي دهد تا با سالمندان رفتار درستي داشته باشند.
وي خاطرنشان مي كند: سالمندان يكي از گروه هاي آسيب پذير جامعه بوده كه از لحاظ اجتماعي، بهداشتي و تغذيه اي بايد مورد توجه قرار گيرند و با توجه به پيشرفتهاي علم پزشكي و كاهش مرگ و مير و افزايش اميد به زندگي و تغييراتي كه در هرم جمعيتي كشورمان به وجود آمده، تعداد سالمندان كشور روند افزايشي داشته كه اين امر لزوم توجه بيشتر خانواده ها و جامعه را به سالمندان مي طلبد.
سياستگذاري به تناسب رشد جمعيت سالمندي
بدون شك سالمندي يك فرايند زيستي است كه تمام موجودات زنده از جمله انسان را شامل مي شود و گذشت عمر را نمي توان متوقف كرد اما مي توان با برنامه ريزي بلند مدت و حفظ و ترويج فرهنگ هاي اصيل ايراني و اسلامي خود مانع بسياري از دلواپسي هاي اين دوران شد .
رئيس انجمن مددكاري اجتماعي ايران با بيان اينكه تا سال 1404 رشد جمعيت سالمندي ايران سه برابر رشد جمعيت كشور مي شود در اين باره گفت: بايد به تناسب رشد جمعيت سالمندي در كشور سياستگذاري در حوزه هاي اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي تغيير كند.
سيد حسن موسوي چلك ادامه داد: آمارها نشان مي دهد كه در سال 1404 نسبت به سال 1375 جمعيت سالمندي بالاي 60 سال ما حدود 130 درصد رشد مثبت پيدا خواهد كرد اين در حالي است كه طبق برآوردها در همين زمان جمعيت كشور بيش از 40 درصد رشد دارد.
وي با بيان اينكه در حوزه مددكاري اجتماعي اعتقاد داريم كه به تناسب رشد جمعيت سالمندي سياستگذاري در حوزه هاي اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي بايد تغيير كند، افزود: سالمندي نيز مرحله اي از دوران رشد است مانند دوره هاي كودكي، نوجواني، جواني و ميانسالي و بايد جايگاه و منزلت اجتماعي سالمندان را حفظ كنيم. در گذشته موي سفيد حرمت داشت و سالمندان مورد تكريم و احترام قرار مي گرفتند.
اين استاد دانشگاه با بيان اينكه در آينده جمعيت سالمندي سه برابر جمعيت كشور رشد مي كند، گفت: طبيعتاً در چنين شرايطي اگر از امروز تدبير نكنيم در آينده موضوع سالمندي مي تواند تبديل به بحران شود. نظام تأمين اجتماعي در كشور ما هم قوي نيست و سالمند ما در دوران سالمندي دغدغه تأمين حداقل نيازهاي اوليه را دارد.رئيس انجمن مددكاري اجتماعي اظهار داشت: به همين دليل است كه بازنشستگان ما در دوران بازنشستگي بلافاصله دوره ديگري از كار را آغاز مي كنند اين در حالي است كه از دوران سالمندي به عنوان دوران طلايي ياد مي شود و در كشورهاي غربي از طريق تقويت رويكردهاي سالمندي پويا، زمينه مشاركت سالمندان را در همه امور فراهم كرده اند.
وي با بيان اينكه انسان تاريخ مصرف ندارد و سالمند هم مي تواند عامل توسعه باشد، تصريح كرد: در گذشته سالمند عامل ايجاد همبستگي اجتماعي در درون خانواده و اجتماع و عامل مشاركت اجتماعي بود و در جامعه پذيري افراد مهمترين نقش را ايفا مي كرد.
موسوي چلك تأكيد كرد: اگر قبل از دوران سالمندي سواد اجتماعي و تحصيلات فرد را ارتقا دهيم در دوران پيري نه تنها سربار اجتماع و خانواده نخواهد بود بلكه عامل مؤثري در توسعه كشور محسوب مي شود. مشكل ما اين است كه اين ظرفيت را نديده ايم به همين دليل با افتخار سراي سالمندان افتتاح مي كنيم.
وي ادامه داد: سازمانهاي اجتماعي مرتبط بايد نقششان را در حوزه سالمندي افزايش دهند. بهزيستي هم يكي از اين نهادهاست و نبايد حضورشان را محدود به پرداخت مستمري كنند. تقويت جايگاه سالمندان، بسترسازي براي شناخت ظرفيتهاي سالمندان و برنامه هاي فرهنگي در اين حوزه از وظايف اين سازمانهاست. همچنين يكي از محوري ترين اقدامات توسعه نظام هاي بيمه اي است كه بايد وزارت رفاه و تأمين اجتماعي با كمك مجلس اين بستر را فراهم كنند.
منشور سالمندي!
رئيس دبيرخانه شوراي سالمندي گفت: در منشور سالمندي كه به صورت لايحه اي متقن به مجلس براي تصويب ارايه مي شود تسهيلات رفاهي از جمله تعيين مستمري و برخورداري از بيمه سالمندي پيش بيني شده است.
حسين نحوي نژاد از بررسي منشور سالمندي در جلسه آتي شوراي سالمندي كه بزودي در مجلس برگزار مي شود، خبر داد و گفت: اين منشور تبديل به يك لايحه متقن و مستند مي شود كه با تصويب در مجلس و تعيين ضمانت اجرايي، آرامش و رفاه را براي سالمندان به دنبال دارد.وي با بيان اينكه در منشور سالمندي اشكال سالمند آزاري و راههاي جلوگيري و شيوه برخورد با آن مشخص شده، اظهار داشت: منشور سالمندي از حقوق اساسي سالمند مانند حق تصميم گيري در مورد محل اقامت، حق تصميم گيري در مورد وضعيت جسمي و موازيني كه بايد در نگهداري و توانبخشي سالمندان در مراكز درماني و توانبخشي اعمال شود آغاز شده و حتي در مورد حقوق اقتصادي و اختيار املاك و دارايي ها نيز بندهايي دارد.
رئيس دبيرخانه شوراي سالمندي در مورد تسهيلات رفاهي پيش بيني شده در اين منشور گفت: پوشش بيمه اي سالمندان، برخورداري از مستمري دوران سالمندي و تسهيلات مورد نياز در آخرين مرحله زندگي سالمندي كه بايد از آرامش خاصي برخوردار باشند در منشور پيش بيني شده است.